Κάθε χρόνο, την πρώτη Πέμπτη του Νοεμβρίου, σχολεία σε όλο τον κόσμο σταματούν για λίγο και θέτουν ένα απλό ερώτημα: νιώθουν όλοι ασφαλείς εδώ; Φέτος η μέρα αυτή πέφτει την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026 και το 5ο ΓΕΛ Μυτιλήνης τη ζει με μπλε αυτοκόλλητα και μια μεγάλη καρδιά από post-it. Πριν όμως από τα σύμβολα, αξίζει να δούμε τι σημαίνει αυτή η μέρα και τι μας λένε τα στοιχεία.

Τι είναι η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Βίας και του Εκφοβισμού στο Σχολείο

Τη θέσπισαν τα κράτη-μέλη της UNESCO το 2019 ως «Διεθνή Ημέρα κατά της Βίας και του Εκφοβισμού στο Σχολείο, συμπεριλαμβανομένου του Διαδικτυακού Εκφοβισμού». Η αφετηρία είναι ξεκάθαρη: η βία που συνδέεται με το σχολείο, σε όποια μορφή κι αν παίρνει, παραβιάζει το δικαίωμα των παιδιών και των εφήβων στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην ευημερία. Η μέρα απευθύνεται σε όλους: μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικούς, εκπαιδευτικές αρχές, ακόμη και στις εταιρείες τεχνολογίας.

Το φετινό μήνυμα: «από την υπόσχεση στην πράξη»

Το θέμα του 2026 είναι «Every learner safe and well: From promise to practice», δηλαδή «Κάθε μαθητής και κάθε μαθήτρια ασφαλείς και καλά: από την υπόσχεση στην πράξη». Η UNESCO εξηγεί ότι το μήνυμα φέρνει όλο το σχολείο μαζί γύρω από πέντε άξονες: την πρόληψη της βίας, την ψυχική υγεία και την ψυχοκοινωνική στήριξη, τη στήριξη των εκπαιδευτικών, τη συμπερίληψη και την ασφάλεια στο διαδίκτυο. Με απλά λόγια: δεν φτάνουν οι καλές προθέσεις, χρειάζονται σταθερές πράξεις.

Η φετινή επέτειος ανοίγει τον δεύτερο πενταετή κύκλο της Ημέρας. Λίγες μέρες αργότερα, στις 18 και 19 Νοεμβρίου 2026, η Μανίλα φιλοξενεί τη Δεύτερη Παγκόσμια Υπουργική Διάσκεψη για τον Τερματισμό της Βίας κατά των Παιδιών, που θα εξετάσει και τις δεσμεύσεις για ασφαλή σχολεία.

Τι ξέρουμε: τα στοιχεία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει η UNESCO:

• Ένας στους τρεις μαθητές σε όλο τον κόσμο δέχεται εκφοβισμό στο σχολείο κάθε μήνα.
• Πάνω από το 36% των μαθητών έχει εμπλακεί σε σωματικό καβγά με συνομηλίκους και σχεδόν ένας στους τρεις έχει δεχθεί σωματική επίθεση τουλάχιστον μία φορά μέσα στη χρονιά.
• Ο διαδικτυακός εκφοβισμός αγγίζει έως και ένα στα δέκα παιδιά.
• Τα κορίτσια κινδυνεύουν το ίδιο με τα αγόρια να δεχθούν εκφοβισμό, αλλά με διαφορετικές μορφές: τα αγόρια συχνότερα σωματικό, τα κορίτσια συχνότερα ψυχολογικό, ιδίως μέσω διαδικτύου ή για την εμφάνισή τους.

Οι συνέπειες δεν είναι «παιδικά πράγματα». Ο εκφοβισμός συνδέεται με πονοκεφάλους, προβλήματα ύπνου, κατάθλιψη και χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις. Κατά την UNESCO, όσοι τον υφίστανται έχουν διπλάσιες πιθανότητες να βιώσουν έντονη μοναξιά, αϋπνία και αυτοκτονικές σκέψεις.

Τι σημαίνει «όλο το σχολείο» στην πράξη

Η UNESCO μιλά για μια ολιστική προσέγγιση, που κινητοποιεί όλη την εκπαιδευτική κοινότητα και όχι μόνο όποιον «έχει το πρόβλημα». Στην καθημερινότητα αυτό μεταφράζεται σε πράγματα απλά αλλά σταθερά:

• κανόνες σεβασμού που όλοι γνωρίζουν και τηρούν, μαθητές και ενήλικες,
• ενήλικες που ακούν και παρεμβαίνουν, και εκπαιδευτικούς που εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τέτοια περιστατικά,
• έναν ασφαλή και γνωστό δρόμο για να πει κανείς τι συμβαίνει,
• ένα κλίμα όπου κανείς δεν μένει απέξω, και
• φροντίδα για ό,τι συμβαίνει στο διαδίκτυο, όχι μόνο στο προαύλιο.

Στην Ελλάδα, η πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr του Υπουργείου Παιδείας δίνει τη δυνατότητα σε μαθητές της δευτεροβάθμιας και σε γονείς να κάνουν αναφορά περιστατικού. Η αναφορά φτάνει στο σχολείο και σε τετραμελή ομάδα δράσης της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, όπου εξειδικευμένοι εκπαιδευτικοί και ψυχολόγοι χειρίζονται το περιστατικό σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς.

Για μαθητές: από θεατής, σύμμαχος

Ο εκφοβισμός σπάνια γίνεται χωρίς κοινό. Γι’ αυτό ο ρόλος όσων βλέπουν μετράει πολύ. Με βάση τις οδηγίες του stop-bullying.gov.gr:

• Μη συμμετέχεις και μη δείχνεις με γέλια ή σχόλια ότι συμφωνείς. Αν σου ζητήσουν να πάρεις μέρος, πες καθαρά «όχι».
• Μη διαδίδεις φήμες, μηνύματα ή φωτογραφίες που πληγώνουν κάποιον, ούτε στο κινητό.
• Στάσου δίπλα σε όποιον πληγώνεται: ένα «είσαι καλά;» ή μια θέση δίπλα του στο διάλειμμα κάνουν διαφορά.
• Πες το σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεσαι. Αν ο φίλος σου διστάζει, προτείνετε να μιλήσετε μαζί σε έναν καθηγητή.
• Μην απαντάς με βία, γιατί μπορεί να χειροτερέψει την κατάσταση.

Για γονείς: σημάδια που αξίζει να προσέξετε

Τα παιδιά δεν μιλούν πάντα. Το stop-bullying.gov.gr αναφέρει σημάδια όπως: απροθυμία ή άρνηση να πάει στο σχολείο, συχνοί πονοκέφαλοι ή κοιλόπονοι, πτώση στις επιδόσεις, απομόνωση, ανεξήγητες αλλαγές στη διάθεση ή στον ύπνο, αναστάτωση όταν λαμβάνει μήνυμα στο κινητό, χαμένα ή κατεστραμμένα πράγματα.

Αν ανησυχείτε, ανοίξτε τη συζήτηση ήρεμα: πείτε ότι έχετε προσέξει πως κάτι δεν πάει καλά και ότι είστε εκεί για να βοηθήσετε. Ακούστε χωρίς να διακόπτετε, χωρίς να κατηγορείτε. Αν δεν θέλει να μιλήσει, δοκιμάστε ξανά άλλη μέρα και θυμίστε του ότι μπορεί να μιλήσει και σε έναν καθηγητή ή σε μια γραμμή υποστήριξης. Και φυσικά, ελάτε σε επαφή με το σχολείο.

Στο διαδίκτυο: ο ίδιος σεβασμός

Η UNESCO καλεί φέτος σε ψηφιακή ιδιότητα του πολίτη, ενσυναίσθηση και αμοιβαίο σεβασμό «και online και offline». Λίγοι πρακτικοί κανόνες:

• Σκέψου πριν ανεβάσεις ή προωθήσεις: θα το έλεγες κατάμουτρα;
• Αν δεχθείς προσβλητικά μηνύματα, μην απαντάς στο ίδιο ύφος. Κράτα στιγμιότυπα οθόνης, κάνε αποκλεισμό και αναφορά στην πλατφόρμα.
• Μίλησε σε έναν ενήλικα. Για απειλές, εκβιασμό ή διακίνηση εικόνων σου, υπάρχει η Δίωξη Κυβερνοεγκλήματος στο 11188.

Ένα σχολείο όπου όλοι νιώθουν ασφαλείς δεν χτίζεται σε μία μέρα. Χτίζεται όμως με μικρές πράξεις, κάθε μέρα. Η Πέμπτη είναι μια καλή αρχή.

---

Πηγές

• UNESCO – International Day against Violence and Bullying at School, including Cyberbullying
• UNESCO – Safe learning environments: Preventing and addressing violence in and around school
• UNESCO – Every learner safe and well: From promise to practice (εκδήλωση 5/11/2026)
• UN News – UNESCO urges more action to combat violence and bullying at school (6/11/2024)
• UNESCO (2019) – Behind the numbers: Ending school violence and bullying
• stop-bullying.gov.gr – Αρχική σελίδα και αναφορά περιστατικού
• stop-bullying.gov.gr – Βλέπω να εκφοβίζουν έναν συμμαθητή μου. Τι να κάνω;
• stop-bullying.gov.gr – Πότε χρειάζεται να ανησυχήσω ότι ίσως το παιδί μου εκφοβίζεται;
• stop-bullying.gov.gr – Ανησυχώ μήπως το παιδί μου εκφοβίζεται. Τι να κάνω;
• stop-bullying.gov.gr – Τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης
• Γραμμή 10306 – Υπουργείο Υγείας
• Το Χαμόγελο του Παιδιού – Εθνική Γραμμή SOS 1056
• Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος – Επικοινωνία